Šta je COVID-19?
COVID 19 (Coronavirus disease 2019) počinje u Kini. Od tada se oboljenje proširilo po čitavom svijetu i
uzrokovalo veliki broj oboljelih, bolnički liječenih pacijenata i, prema podacima iz decembra
2021. godine, preko 5,3 miliona smrtnih ishoda.
Oboljenje se javlja u svim uzrasnim grupama, ali je rizik od razvoja težih oblika oboljenja i
smrtnog ishoda veći kod osoba starijih od 60 godina starosti kao i kod osoba koje boluju od
nekog hroničnog oboljenja.
Mutacije virusa
Virus SARS-CoV-2 je podložan različitim mutacijama koje mogu uticati na njegovu infektivnost i
virulenciju, ali i na sposobnost virusa da izbjegava imuni odgovor domaćina, postignut nakon
prethodne infekcije ili vakcinacije.
Inkubacija i klinički oblici
Period od izlaganja virusu do razvoja prvih znakova oboljenja, period inkubacije, traje do 14
dana, obično 4–5 dana. Oboljenje se prezentuje u različitim oblicima – od asimptomatskog preko
blagog do teškog oblika, sa upalom pluća, i veoma teškog oblika koje se prezentuje akutnim
respiratornim distres sindromom i, na kraju, smrću. Prema podacima iz Kine, kod 72.314
oboljelih, 81% je imalo blag oblik bolesti, 14% težak oblik, a 5% je bilo kritično oboljelih.
Simptomi
Najčešći simptomi su:
• povišena tjelesna temperatura,
• kašalj,
• kratak dah,
• bolovi u mišićima i glavobolja.
Pored tih simptoma, pojedini pacijenti su imali i druge simptome, kao što su:
proliv, vrtoglavica, sekrecija iz nosa, gubitak mirisa i ukusa, grlobolja, bolovi u stomaku,
gubitak apetita i povraćanje.
Dijagnostika snimcima i laboratorijski nalazi
• PCR i antigenski testovi
PCR test je senzitivan i specifičan test kojim se detektuju virusne nukleinske kiseline i
predstavlja zlatni standard za otkrivanje infekcije virusom SARS-CoV-2. Ukoliko osoba ima
simptome COVID-19 i ima pozitivan PCR test na SARS-CoV-2, može se postaviti dijagnoza. Ako je
pacijent imao kontakt sa osobom oboljelom od COVID-19 i/ili ima simptome, jedan negativan PCR
test ne isključuje ovu dijagnozu!
Brzi antigenski testovi detektuju virusne antigene i imaju visoku specifičnost, ali nižu
senzitivnost u odnosu na PCR testove. Najefikasniji su ako se rade na početku bolesti. Brži su i
jeftiniji od PCR testova, često se koriste i mogu se ponavljati u kratkim vremenskim
razmacima.
Prema preporukama CDC (Center for Disease Control), ukoliko osoba koja je bila u kontaktu i/ili
ima simptome COVID-19 dobije negativan brzi test, ili osoba bez simptoma dobije pozitivan,
preporučuje se da se uradi PCR test. Brzi test može biti lažno pozitivan zbog nepravilnog
izvođenja ili očitavanja, interakcije sa drugim antitijelima (npr. reuma faktor) ili ako se
koristi u okruženju sa niskom prevalencom infekcije.
• Serološki testovi
Serološki testovi detektuju antitijela na SARS-CoV-2 virus. Njima se može otkriti nedavna ili
ranije preležana infekcija. Ponekad je potrebno više od 21 dan da se razviju antitijela (IgM
i/ili IgG) u serumu – tzv. serokonverzija.
Ne preporučuje se postavljanje dijagnoze COVID-19 samo na osnovu nalaza antitijela, ali se
testovi mogu koristiti kao pomoćno sredstvo kod pacijenata sa visokom kliničkom sumnjom. Takođe,
serološki testovi se ne mogu koristiti za procjenu stepena imuniteta na infekciju.
• Najčešće promjene na rendgenskom snimku pluća su obostrani infiltrati, koji se najčešće
javljaju
u perifernim dijelovima pluća. U laboratorijskim nalazima se obično uočava snižen broj leukocita
i limfocita, povišene vrijednosti CRP, D-dimera, LDH i transaminaza.
COVID-19 pored pluća može zahvatiti i druge organe: srce, kožu, jetru, bubrege, nervni i
hematopoezni sistem.
Post-COVID stanje
Još uvijek nisu poznate sve dugoročne posljedice nakon preležanog COVID-19. Najčešći simptomi
koje pacijenti navode su:
• slabost,
• pojačano zamaranje,
• bolovi u zglobovima,
• bolovi u grudima,
• lupanje srca,
• osjećaj nedostatka vazduha,
• zaboravnost, smetenost, depresija i globalno snižen kvalitet života.
Preventivne mjere i vakcinacija
Zaštita od COVID-19 uključuje:
• držanje razmaka od najmanje 2 metra,
• izbjegavanje dodirivanja lica nečistim rukama,
• pokrivanje usta i nosa prilikom kijanja i kašljanja,
• često pranje ruku,
• korišćenje zaštitnih sredstava (maske, rukavice, viziri),
• vakcinaciju
Dostupno je više vrsta vakcina koje se razlikuju po načinu čuvanja, režimu primene, efikasnosti
i mogućim neželjenim efektima.
Liječenje COVID-19
Liječenje zavisi od težine bolesti i trajanja simptoma.
U ranim fazama koriste se različiti antivirotici (remdesivir, ritonavir-nirmatrelvir,
molnupiravir), anti-SARS-CoV-2 monoklonska antitijela (bamlanivimab + etesevimab, casirivimab +
imdevimab, sotrovimab), a kasnije kortikosteroidi, antikoagulantna terapija i potporna terapija.